Preko društvene mreže „Mesindžer“ javila mi se nedavno Hazema Memić, ćerka Rosina. Hazemina majka Rosa rođena je u Vukovsku nekoliko godina pre Drugog svetskog rata. Oca Jove Zolotića, koji je ubijen u ratu, jedva se seća. Ostalo joj je u sećanju da joj se majka, koja je pre rata umrla, zvala Jovanka. Rosa je detinjstvo provela u domovima za ratnu siročad. Znala je da je imala i dve starije sestre – Maru i Radu.

Odgovor Hazemi Memić: Tragedija vukovskih Zolotića
19.6.2020.

Preko društvene mreže „Mesindžer“ javila mi se nedavno Hazema Memić, ćerka Rosina. Hazemina majka Rosa rođena je u Vukovsku nekoliko godina pre Drugog svetskog rata. Oca Jove Zolotića, koji je ubijen u ratu,  jedva se seća. Ostalo joj je u sećanju da joj se majka, koja je pre rata umrla, zvala Jovanka. Rosa je detinjstvo provela u domovima za ratnu siročad. Znala je da je imala i dve starije  sestre – Maru i Radu. Mara se, kako joj je neko pričao, posle rata udala, muž joj je bio iz porodice Radić, dok je sestra Rada Zolotić svoje ratno i poratno detinjstvo provela u domovima za ratnu siročad, nije dugo poživela, umrla je u trideset četvrtoj godini. Rosina ćerka  Hazema me je pitala da li je moguće da se nešto više sazna o najbližoj rodbini njene majke, o vukovskoj porodici Zolotić i njihovom stradanju tokom Drugog svetskog rata.
Uspeo sam da u Požarevcu i Erdeviku nađem Rosine komšije:  Miodraga Popovića i Saru Cvijanović, rođenu Zolotić,  koji pamte Rosine roditelje, braću i sestre i širu  rodbinu. Njihova kazivanja uporedio sam i upotpunio podacima sa spiska Vukovljana koji su živote izgubili tokom Drugog svetskog rata. Zahvaljujući tome spisku pokušao sam da sklopim priču o Rosinoj užoj i široj porodici, o njihovim stradanjima u Drugom svetskom ratu. Kada sam moje istraživanje privodio kraju,  poslao sam Hazemi poruku da sam došao do izvesnih podataka o porodici njene majke, i da ću se uskoro javiti sa opširnijom pričom. Od Hazeme sam dobio odgovor: „Moja majka je umrla 14. maja.“
Ovaj izveštaj poslao sam Rosinoj ćerki Hazemi.

***

Poštovana Hazema,

Podatke o porodici Vaše majke Rose, rođene Zolotić, pružio nam je Miodrag Popović (1925) koji je sve do jeseni 1994. godine, do egzodusa Srba sa Kupreške visoravni, živeo u donjovukovskom zaseoku Kudilji, kada je sa ženom Radojkom izbegao u Požarevac u Srbiju kod ćerke Sofije, gde i danas živi. Iako je u dubokoj starosti on se dobro seća svojih komšija Zolotića iz predratnih godina ali i teških stradanja u vreme Drugog svetskog rata.

Rosin otac Jovo  Zolotić, sin Perin,  poznat po nadimku Šeća, bio  je oženjen iz Rilića, njegovu ženu, prema selu u kome je rođena, zvali su Rilićka, kršteno ime joj je Miodrag zaboravio (Rosa se seća da joj se majka zvala Jovanka).  Šeća i Rilićka imali su petoro dece, sinove Vojina i Radu i ćerke Maru, Radu (Radmilu) i Rosu.  Rilićka (Jovanka) umrla je pred rat. Šeća je imao dva brata, Krstana i Cviju. Krstan je bio slabijeg zdravlja, oženio se iz Hercegovine, ženu su mu zvali Ercegovka. Miodrag se seća njihovog sina Stanka. Drugi Šećin brat zvao se  Cvijo, učestvovao je u Prvom svetskom ratu, bio je srpski, solunski dobrovoljac.  Cvijina žena zvala se Cvita, izrodili su četiri sina: Luku, Slavka, Peru (Pericu) i Mitra.

Jove Zolotića Šeće i njegovih kćeri seća se i Sara Zolotić (1932), udata Cvijanović, koja živi u sremskom, fruškogorskom selu Erdeviku. Sara je ćerka Komlena Zolotića, koji se posle dramatičnih ratnih zbivanja posle Drugog svetskog rata doselio u Erdevik sa sinovima Dušanom i Božom i kćerkama Sarom i Ljubom. Svi su se oni skućili u Sremu, u Erdeviku, i zasnovali porodice.

Sara se odmah setila Jove Zolotića koji je imao nadimak Šeća. Setila se da je Šeća imao tri kćeri, Radu, Maru i još jednu najmlađu (Rosinog imena se nije mogla setiti). Setila se  i jednog Šećinog sina koji je bio stariji od svojih sestara, ali se ni njegovog imena nije mogla setiti. Seća se da se ona često igrala sa Radom i Marom. Njihove kuće su bile u blizini, Komlenova ispod, a Šećina iznad puta. Seća se da je Šeća bio udovac, da mu je žena umrla koju godinu ranije. Setila se da su Jovu Zolotića Šeću ubili kupreški Hrvati, ali da nije nastradao početkom rata na Borovom polju, nego kasnije. Seća se i toga da je negde poginuo i Šećin sin, ali da ni on nije bio ubijen na Borovom polju.

Među 184 Srbina koje su u noći između 5. i 6. avgusta ubili Hrvati, prema spisku Saveza boraca Narodnooslobodilačkog rata opštine Kupres,  na Borovom polju ubijeno je deset Zolotića, a među njima bio je i Rosin najstariji brat Vojin (1915),  zatim sin Rosinog strica, Šećinog brata Krstana, Stanojko (1911). Sa njima je ubijen i drugi Rosin stric, Cvijo (1890) sa sinovima Lukom (1920) i Slavkom (1922). Na Borovom polju te noći ubijena su još petorica muškaraca iz ovog roda: Zolotić (Jove) Đorđe (1898), Zolotić (Ilije) Ljupko (1918), Zolotić (Jove) Marinko (1897), Zolotić (Marka) Savo (1890), Zolotić (Glige) Stanko (1910). Zolotići su stradali i druge ratne, 1942. godine, kada je u susednom selu Kukavice ubijen Rosin otac Jovo Zolotić Šeća (1889). Paleći na Đurđevdan 1942. godine Vukovsko, Italijani su ubili Šećinog rođaka i imenjaka Zolotić (Toše) Jovu (1880). Iste godine kupreški Hrvati ubili su starinu Zolotić (Sime) Cviju (1872) i jedno nekršteno dete, rođeno 1941. godine, čije ime nije zapamćeno. Na spisku vukovskih žrtava Saveznog zavoda za statistiku je i Zolotić (Cvije) Desanka, rođena 1910, ubili su je Hrvati u selu 1942. godine.

Trojica Zolotića poginula su kao borci partizanskog pokreta. Među njima je i Rosin brat Rade Zolotić (1927)  koji se u leto 1942. godine priključio jednoj od partizanskih brigada  koje su tada zaposele najveći deo Kupreške visoravni. Poginuo je na Zelengori 1943. godine. Njegovo ime zabeleženo je na spisku vukovskih žrtava Saveznog zavoda za statistiku. Pored Rade kao vojnici partizanskog pokreta živote su izgubili i Zolotić (Stanka) Rade (1924), poginuo 1943. kod Visokog i Zolotić (Save) Srpko (1924) poginuo 1944. godine na  Sremskom frontu.

Vukovsko u kome je rođena Rosa je staro naselje, pominje se u turskim tefterima (popisima poreskih obveznika) u šesnaestom veku. U selu je u tursko vreme, 1860. godine, sagrađena crkva. Koju godinu kasnije, dok je još trajala turska uprava, postojala je i škola. Pred Prvi svetski rat austrougarske vlasti sagradile su u selu novu školsku zgradu koja je primila prve đake 1913. godine. Bilo je to, za ono vreme,  napredno i bogato selo u kome je do Drugog svetskog rata živelo oko dve hiljade stanovnika. Ubrajali su ga među najlepša krajiška sela, turistička organizacija Bosne i Hercegovine, krajem osamdesetih godina dvadesetog veka, proglasila je Vukovsko najlepšim selom  Bosne i Hercegovine.

Zolotići iz kojih potiče Rosa, majka Hazeme Memić,  su stari vukovski rod koji je ovde od srednjeg veka. Jedno vreme preci Zolotića prezivali su se Kneževići, a posle Pavlovići. Iz Pavlovića su se, pored Zolotića, razgranali još neki vukovski rodovi. Kuće su im bile u zapadnom delu Vukovska. Akademik Borivoje Ž. Milojević beleži 1920. godine da je u donjovukovskom zaseoku Kudilji bilo grupisano pet kuća Zolotića, živelo se tada zadružnim životom, kuću (zadrugu) obično su činili otac i dva i više sinova sa njihovim porodicama. Vodu su pili sa izvora Zečevo vrelo koji je izviralo ispod kuća.

Zolotići su po svom izgledu lepi markantni  ljudi, Dobre su naravi, osećajni su i daroviti, dobro im ide škola. Vredni su i istrajni u poslu. Iz ovoga roda ima dosta školovanih ljudi.

Veliku tragediju Vukovsko je doživelo u noći između 5. i 6. avgusta 1941. godine, kada su na Borovom polju, između Šujice i Livna, nad tek iskopanom jamom, Hrvati ubili 184. Vukovljka. Sa gubilišta je uspeo da pobegne Todor Nikić, koji je u svoje selo doneo vest o tome šta se dogodilo na Borovom polju. Samo koji dan ranije svi Srbi Kupreške visoravni, a  sa njima i  Vukovljani, muškarci od šesnaest do šezdeset godina, pozvani su da na Ilindan dođu u Kupres, da se prijave novoj hrvatskoj vlasti, da se popišu i time dokažu da mirno žive u svojim selima. Obećano im je, a to su im garantovale i njihove komšije, kupreški Hrvati, da će istoga dana biti pušteni kućama.  Vukovljani su u Kupresu, u Pavića avliji, zadržani nekoliko dana, zatim na prevaru povezani, ubačeni u kamione i odvezeni na Borovo polje.

Novu  tragediju Vukovsko je doživelo na Đurđevdan, 6. maja 1942 godine kada su italijanska i hrvatska vojska do temelja spalila selo, spaljene su crkva i škola. Paljeni su čak i drvljanici pred kućama i gomile vrljika koje pripremljene za ograde. Ubijano je sve što se kretalo,  čak i mačke. Većina seljaka, posle pohoda italijanske i hrvatske vojske, ostala je na goloj ledini bez igde ičega, stoka pobijena, zgrade spaljene, mnogi bez hrane, bez zrna žita.

U leto 1942. godine, na Kuprešku visoravan sa istoka stižu partizanske proleterske brigade i njihova glavna komanda. Mnogi vukovski mladići, ali i poneka devojka, pristupaju partizanskim jedinicama, a među njima je bio i Rade, sin Jove Zolotića Šeće, koji je sa još desetak Vukovljana poginuo 1943. godine na Sutjesci. Krajem 1942. godine, kako beleži partizanski partijski radnik Janko Lopičić, u  Donjem Vukovsku bilo je bez krova 150 porodica, u Gornjem Vukovsku 40,  susednom Riliću 167, Ravnom 170,  među tim porodicama 115 nisu imale ama baš ništa, ni krova nad glavom, ni stoke, ni hrane. Sam Bog zna kako su oni prezimili dugu kuprešku zimu koja traje od kraja  novembra do početka aprila. U jesen 1943. godine, kako svedoči Lopičić, partizanska vlast organizovala je prvu ratnu kolonizaciju kada je oko dve stotine ljudi sa Kupreške visoravni, mahom iz Vukovska, prebačeno u Podgrmeč i okolinu Prijedora gde su ih  po podgrmečkim srpskim selima prihvatili domaćini čije kuće nisu bile spaljene. Tu su mnogi Vukovljani prezimili zimu i izbegli smrt od gladi.

Kroz Vukovsko su tokom rata prolazile razne vojske, i sejale smrt. Za to vreme više od stotinu srpske kupreške dece ostalo je bez oba roditelja, o njima se, koliko je mogla, brinula  rodbina. Krajem rata brigu o ratnoj siročadi  preuzela je nova partizanska vlast. Poznavao sam mašinskog inženjera Stanislava Nikića koji je radio u Fabrici traktora (IMT) u Novom Beogradu. Stanislav je rođen u Vukovsku, početkom rata ostao je bez oba roditelja. Bio je među onom decom koju su saveznici avionima prebacili u Italiju, a onda u jedno šatorsko prihvatilište za decu na Sinaju u Africi. Nova vlast, odmah po svršetku rata, otvarala je  domove za ratnu siročad u koje su dospela Rosa i njena sestra Rada. Ti domovi su postojali i u Bugojnu i Livnu.

Po svršetku rata, pre nego što je počela obnova sela, gotovo trećina vukovskih porodica kolonizovana je u Vojvodinu, najviše u Mladenovo, Banatski Despotovac i Nove Kozarce. U Mladenovo su se doselile tri porodice iz roda Zolotića: šestočlana porodica  Marte Zolotić, udovice Savine, šestočlana porodica Zolotić (Marka) Zanfira, tročlana porodica  Zolotić (Jove) Laze. U Nove Kozarce naselila se udovica Zolotić S. Ljubica, njena porodica je brojala šest članova. U Šajkaš u Bačkoj doselile su se tri porodice: sedmočlana porodica Zolotić (Jove) Danila,  sedmočlana porodica Zolotić Mare, udovice Stanojkove, i četvoročlana porodica Zolotić Desanke, udovice Damjanove. Već smo pominjali porodicu Komlena Zolotića u Erdeviku. Neke udovice iz roda Zolotića preudale su se u kupreška sela Ravno, Rilić i Vukovsko, njih dve su u nove porodice dovele i decu rođenu  u prethodnom braku.

Vukovsko se posle Drugog svetskog rata sporo obnavljalo. Mnoge porodice bile su zatrte i mnoga kućišta ostala su neobnovljena. Na baštini Zolotića obnovljena je samo kuća Cvite Zolotić, udovice Cvijine (Cvijo je bio brat Jove Zolotića Šeće). Cvita je živela sa sinovima Perom i Mitrom. Pero se oženio iz komšiluka Smiljanom Baštić i sa njom je izrodio porod. Bio je preduzimljiv čovek,  podigao je pilanu koja je radila sve do kraja 1992. godine. Živeo je u Vukovsku sve do početka oktobra 1994. godine kada je stanovništvo Vukovska moralo krenuti u izbeglištvo. Ubrzo je umro u izbeglištvu.  Mitar se oženio Srpkinjom iz Duvna, preselio se u njenu kuću, na njeno imanje i sa njom je  tamo živeo sve do 1992. godine. Posle Dejtonskog sporazuma Vukovsko je pripalo Hrvatima. Seoske kuće u kojima niko nije živeo postojale su sve do kraja leta leta 1996. godine kada su, u organizaciji kupreških opštinskih vlasti, spanjene i razorene. Ostala je, čudom Božijim, na sred sela samo stara crkva. U celo Vukovsko vratilo se desetak porodica, uglavnom starijih ljudi. Ali u onom delu sela, koje se zove Kudilji, gde su živeli Zolotići  – niko se nije vratio.

U Gornjem Vukovsku, kako svedoči akademik Borivoje Ž. Milojević, u krajnjem istočnom zaseoku Bućovača, u tursko vreme u prvoj polovini devetnaestoga veka živelo je nekoliko muslimanskih porodica, među njima i jedna sa prezimenom Memić, koja je odselila u Travnik. (Borivoje Ž. Milojević, Kupreško, Vukovsko, Ravno i Glamočko polje, Srpski etnografski zbornik, Srpska kraljevska akademija, Beograd, 1923, strana 94.). U porodicu sa prezimenom Memić udala se i Rosa Zolotić. Da podsetimo na kraju da je iz ovoga vukovskog roda hajduk Krstan Zolotić o kome se krajem devetnaestog i početkom dvadesetog veka pričalo ne samo u Vukovsku nego i u široj okolini ( Jovo Bajić, Jedno vukovsko predanje o ubistvu Bega Ljubovića, iz knjige Perunov trag na Lupoglavskom jezeru, Svetovi, Novi Sad, 1995, strana 117 – 134). Knjiga se može naći  u pdf formatu, na Internet adresi:  www.krajinaforce.com) .

Pored ovog pisma, poštovana Hazema,  šaljemo Vam nekoliko fotografija Vukovska: 1. Deo Vukovska gde su se iznad i ispod puta pre Drugog svetskog rata uzdizale Zolotića kuće. 2. Vukovsko snimljeno sedamdesetih godina dvadesetog veka. Na levoj strani slike bili su Zolotići; 3. Vukovska crkva Blagoveštenja Presvete Bogorodice, sazidana 1860. godine, u kojoj su se krštavali i venčavali Zolotići; 4. Ostaci vukovske škole koju su 1996. godine spalili i razorili kupreški Hrvati; 5. Spomenik na Borovom polju gde je bila iskopana grobnica u kojoj su počivali Vukovljani ubijeni u noći između 5. i 6. avgusta 1941. godine. Njihove kosti prenesene su u avgustu 1990. godine u Vukovsko;  6. Ostaci spomenika na kome su bila uklesana imena stradalih Vukovljana u Drugom svetskom ratu; 7. Dušan Zolotić (1928 – 2016) iz Erdevika.

Jovo Bajić

 
Jovo Bajić

Vaš komentar na tekst:




Polja označena sa * su obavezna za unos
Urednici sajta www.malovan.net ne odgovaraju za sadržaj poruka i komentara posjetioca ovog sajta. Urednici zadržavaju pravo da poruke i komentare sa uvrijedljivim, vulgarnim i neprimjerenim sadržajem brišu ili mijenjaju. Ukoliko mislite da je neka od objavljenih poruka ili komentara po bilo kom osnovu uvrijedljiva za vas, molimo da nas kontaktirate na adresu info@malovan.net sa zahtjevom da uklonimo neprimjereni tekst.
Komentari posjetilaca:

Trenutno nema komentara na ovaj tekst.

Facebook komentari